Δικαίωμα ψήφου

Με τις εκλογές να πλησιάζουν, σκέφτηκα να μοιραστώ μαζί σας μια θεωρία μου για την ιστορική εξέλιξη του δικαιώματος της ψήφου. Δεν είμαι ιστορικός ούτε κοινωνιολόγος και δεν διεκδικώ ερευνητικές δάφνες με το παρόν. Ωστόσο τολμώ να το θεωρώ σπόρο πρωτότυπης σκέψης και τίποτα παραπάνω. Και λέω πρωτότυπης, γιατί πραγματικά δεν έχει προκύψει από κάτι που έχω διαβάσει οπουδήποτε. Υπομονή, είναι μεγαλούτσικο κείμενο.

Οι ομάδες που αποτελούν την ανθρώπινη κοινωνία συμπεριφέρονται σαν οργανισμοί, και μάλιστα σαν οργανισμοί απόλυτα συμβατοί με την Θεωρία της Εξέλιξης. Η επιλογή τους είναι είτε να αναπροσαρμόζονται στο περιβάλλον τους είτε να εξαφανίζονται. Για παράδειγμα, αυτοκρατορίες όπως το κράτος των Ασσυρίων ή των Αζτέκων γκρεμίζονται, σχεδόν χωρίς να αφήσουν καν ίχνη πίσω τους όταν αλλάζει ο κόσμος τους, ενώ εθνολογικές ομάδες όπως οι Άγγλοι, οι Εβραίοι ή και οι Έλληνες επιδεικνύουν αξιοσημείωτη προσαρμοστικότητα στις μεταβολές του περιβάλλοντος.

Σημειώνω ότι οι ομάδες δεν είναι απαραιτήτως εθνικές, αλλά τους τελευταίους αιώνες αυτές κυριαρχούν. Η ομάδα λοιπόν, ανεξάρτητα από το πώς ορίζει τα όριά της, θα κάνει τα πάντα για να επιβιώσει. Το κόμμα θα αλλάξει υποψήφιο πρωθυπουργό πριν τις εκλογές, η εταιρεία θα αλλάξει διευθύνοντα σύμβουλο στα αρνητικά αποτελέσματα, οι ποδοσφαιριστές θα σκυλιάσουν στο ντέρμπι που κρίνει το πρωτάθλημα, οι δεξιότατοι Αμερικάνοι θα ενωθούν με τους κομμουνιστές του Στάλιν όταν νιώσουν ότι απειλούνται όλοι από τον Χίτλερ, και πάει λέγοντας. Η ομάδα θέλει πάση θυσία να επιβιώσει και θέλει να επιβραβεύσει τα μέλη της που συνεισφέρουν σε αυτή την επιβίωση.

Στην πραγματικότητα, η ομάδα τους παραχωρεί (τυπικά ή άτυπα) το δικαίωμα να λαμβάνουν αποφάσεις, με την προϋπόθεση ότι οι αποφάσεις αυτές επιτρέπουν την συνεχιζόμενη επιβίωση της ομάδας. Αυτό στην ουσία σημαίνει ότι τις αποφάσεις τις παίρνει όποιος μπορεί να αντιμετωπίσει την τρέχουσα απειλή.

Σκεφτείτε το λίγο. Το δικαίωμά μου να ψηφίζω είναι άμεση συνάρτηση της (θεωρούμενης) δυνατότητάς μου να συμβάλω στην επιβίωση της ομάδας έναντι ενός απειλητικού περιβάλλοντος. Ενός περιβάλλοντος που αλλάζει συν τω χρόνω.

Έτσι, στις πρώτες ανθρώπινες κοινότητες, ο ηγέτης ήταν ο ιερέας της φυλής. Ο κίνδυνος είναι οι απρόβλεπτοι, κυκλοθυμικοί και άγριοι θεοί. Ο ιερέας, δρώντας σαν διαμεσολαβητής, είναι αυτός που μπορεί να εξασφαλίσει την επιβίωση της ομάδας.

Κατόπιν, με τις συγκρούσεις μεταξύ πρωτόγονων ανθρώπινων ομάδων, δημιουργείται η θέση του βασιλιά, ο οποίος διακρίνεται από την γενναιότητά του και την ικανότητά του στη μάχη. Οι πρώτοι βασιλιάδες πάνε για κυνήγι, επαινούν το θάρρος και θεωρούν ύψιστο προτέρημα την πολεμική αρετή. Η σοφία του Νέστορα και η εξυπνάδα του Οδυσσέα έρχονται σε μεταγενέστερη φάση, όταν ο Όμηρος έγραφε τα (απίστευτα προοδευτικά) έπη του. Στο μεταξύ, ο βασιλιάς έχει σταθεί σαν δεύτερος πόλος εξουσίας δίπλα στον ιερέα, έχει ενδεχομένως συγκρουστεί μαζί του και έχει προλάβει να αναδειχτεί και σε ανώτατο ιερέα (Φαραώ), οπότε σε ένα πρόσωπο συγκεντρώνεται η άμυνα της ομάδας απέναντι σε θεούς κι ανθρώπους. Ο βασιλιάς είναι ο μόνος που αποφασίζει.

Με την ανάπτυξη των όπλων και κυρίως με την εξημέρωση του αλόγου, αλλάζει ο τρόπος που πολεμά ο άνθρωπος. Ο ιππέας είναι το υπερ-όπλο της εποχής και το κόστος διατήρησης του αλόγου αναβαθμίζει τους ιππείς. Ξεκινά η περίοδος της αριστοκρατίας, ακόμα και εντός βασιλείων, με τους αριστοκράτες να αποκτούν δικαίωμα απόφασης, δικαίωμα ψήφου δηλαδή, καθώς οι ιππείς είναι οι υπερασπιστές της ομάδας.

Ο πόλεμος αλλάζει και πάλι. Η επεξεργασία του σιδήρου βελτιώνεται και επιτρέπει στον οπλίτη να αμύνεται έναντι του ιππέα. Ο οπλίτης γίνεται πιο σημαντικός για την άμυνα της πόλης και περνάμε στη δημοκρατία. Σε μεγάλες αυτοκρατορίες όπως η Περσική, όπου ο οπλισμός των στρατιωτών ήταν πάντα πολύ υπολειπόμενος του οπλισμού του οπλίτη, η εξουσία παραμένει στον βασιλιά – θεό, όπως και στην εποχή των Φαραώ. (Οι εξαιρέσεις της ολιγαρχίας προήλθαν από την επιτυχία της σταθερής και μακροχρόνιας στρατηγικής που ακολουθούσε η Σπάρτη).

Και τα παραδείγματα συνεχίζονται: κατά την επέκτασή της, η Ρώμη διοικείται από την σύγκλητο, μια αυτοανανεούμενη ομάδα επιδέξιων στρατιωτικών ηγετών που διαρκώς βρίσκουν νέα πεδία δόξης λαμπρά επεκτείνοντας την κυριαρχία της Αιώνιας Πόλης, ενώ κατά την παγίωση της κοσμοκρατορίας της η ψήφος περνά στα χέρια του αυτοκράτορα, ο οποίος μπορεί να διατηρήσει την ενότητα του κράτους. Και ο αυτοκράτορας φυσικά στηρίζεται στις λεγεώνες, οι οποίες όχι μία και δύο φορές ανεβοκατεβάζουν κατόχους του θρόνου.

Στα σκοτεινά χρόνια του Μεσαίωνα, επιστρέφουμε στο θεοκρατικό μοντέλο: η εξουσία των ιερέων, και ειδικά της κεφαλής αυτών, του Πάπα, είναι αδιαφιλονίκητη. Οι βασιλείς που θα προσπαθήσουν να την αποτινάξουν θα επιλέξουν τον προτεσταντισμό. Από τους μακραίωνους πολέμους που θα ακολουθήσουν, θα ανθήσει μια γενιά φεουδαρχών, οι οποίοι έχουν την οικονομική και στρατιωτική ικανότητα να υπερασπιστούν έκαστος τ φέουδό τους.

Αργότερα, με την ανάπτυξη του εμπορίου και την οικονομία να περνά στα χέρια των αστών, θα αρχίσει και η συζήτηση για δικαιώματα ψήφου. Η Magna Charta θα το επιβεβαιώσει αυτό και η Βουλή των Κοινοτήτων θα δώσει βήμα και εξουσία σε ανθρώπους μη ευγενικής καταγωγής, αλλά έτοιμους να συμβάλουν στην ομάδα. Οι δημοκρατικές μεταρρυθμίσεις θα προχωρούν γρηγορότερα σε κοινωνίες που το διεξαγόμενο από τους αστούς εμπόριο έχει υψηλότερη σημασία (π.χ. Βενετία, και μετά Αγγλία, Ολλανδία). Το δικαίωμα ψήφου θα περιοριστεί για αιώνες σε λίγους και θα αποτελέσει συνάρτηση της ιδιοκτησίας (οι άποροι δεν ψήφιζαν). Όμως, με την έλευση της βιομηχανικής εποχής και κυρίως του Α’ Παγκοσμίου θα γίνει φανερό ότι κάθε άντρας, ανεξαρτήτως τάξης ή ράτσας, μπορεί να συμβάλει στην άμυνα της ομάδας (ο φαντάρος είναι εξίσου χρήσιμος ανεξάρτητα από το χρώμα του δέρματός του).

Στον 20ο αιώνα πια, όταν η επιβίωση της ομάδας απέκτησε έντονα οικονομικά στοιχεία, η λογική του δικαιώματος ψήφου επεκτάθηκε σε όσους συμβάλουν στα οικονομικά της ομάδας. Για αυτό το λόγο οι γυναίκες πρώτα καθιερώθηκαν στην αγορά εργασίας και μετά απέκτησαν δικαίωμα ψήφου. Για αυτό τον λόγο τα παιδιά δεν πρόκειται να αποκτήσουν δικαίωμα ψήφου – όχι τόσο γιατί δεν μπορούν να κρίνουν (λες και μπορούμε οι υπόλοιποι!) όσο γιατί είναι μεν πολύτιμα μέλη της κοινότητας αλλά δεν συμβάλουν σε καμία περίπτωση στην άμυνά της.

Το δικαίωμα ψήφου που έχουμε αντικατοπτρίζει την πεποίθηση του κράτους εντός του οποίου ψηφίζουμε ότι συμβάλουμε στην επιβίωσή του.

Καλό ε; Εξήγησα ολόκληρη την ανθρώπινη ιστορία μέσα σε δυο σελιδούλες Α4. Eat my dust Φουτζιγιάμα! ;^)

Από τα παραπάνω όμως βγαίνουν δύο συμπεράσματα αρκετά ανησυχητικά για το μέλλον μας:

Πρώτον: η ομάδα που αισθάνεται απειλούμενη θα παραχωρήσει εξουσία σε αυτόν που υπόσχεται λύτρωση από την απειλή. Όσο πιο ακραία η απειλή τόσο μεγαλύτερη εξουσία απολαμβάνει ο υποψήφιος λυτρωτής. Κάπως έτσι αλλάζουν διαρκώς τα τελευταία χρόνια οι νόμοι στις ΗΠΑ μεταφέροντας όλο και περισσότερα στην εκτελεστική εξουσία, και συγκεκριμένα στο πρόσωπο του Προέδρου και αφαιρώντας όλο και περισσότερα από τα αυτονόητα δικαιώματα (π.χ. να πάρεις λίγο νερό μέσα σε ένα αεροπλάνο).

Επιπλέον (και αυτό είναι ακόμα σημαντικότερο) όποιοι αναλαμβάνουν την υπεράσπιση της ομάδας από εξωτερικό κίνδυνο θα απαιτήσουν κάποια στιγμή να αποτελούν και το σύνολο των δικαιούμενων ψήφο. Αναφέρομαι εδώ στις διάφορες εταιρείες μισθοφορικών υπηρεσιών που έγιναν περίπου της μόδας με τον πόλεμο στο Ιράκ. Γιατί, ας μην κρυβόμαστε, σε σύγκριση με προηγούμενες γενεές είμαστε μαλθακοί και απρόθυμοι να πολεμήσουμε. Δεν το κατακρίνω, επειδή βρίσκω την κατάσταση του πολέμου τόσο αφύσικη όσο τίποτα άλλο. Απλώς, ανησυχώ από πολιτική άποψη, για έναν κόσμο με επαγγελματίες υπερασπιστές, οι οποίοι οπωσδήποτε κάποια στιγμή θα αναρωτηθούν γιατί αυτοί που ρισκάρουν πρέπει να εισακούγονται όσο οι παραμένοντες στα μετόπισθεν. Φοβάμαι ότι δεν αργεί η εποχή που θα δούμε πραξικοπήματα από ιδιωτικούς στρατούς, και δεν πρόκειται να νιώσω έκπληξη στην εμφάνιση δικτατόρων που δεν φέρουν στρατιωτικό βαθμό αλλά είναι υψηλόβαθμα στελέχη εταιρειών που πουλάνε ασφάλεια ή όπλα ή απλά κατέχουν ιδιωτικό στρατό (όπως ας πούμε γνωστός κολοσσός του πετρελαίου στη Νιγηρία) .

Καλή μας τύχη!

Α, και μην ξεχάσετε να τους την ρίξετε γερά την άλλη Κυριακή! (την ψήφο ντε!)

Advertisements

6 Σχόλια

  1. Χμμ.. σκέφτομαι ότι στο εγγύτατο μέλλον θα υπερψηφίζουμε την τράπεζα που θα υπόσχεται να μας σώσει με αποτελεσματικότερο τρόπο από τα δάνεια και τις οφειλές στις… άλλες τράπεζες!

    ..ελαφρώς αχταρμάδικο το κείμενο, αλλά σε τόσο μικρό χώρο τι να πρωτοχωρέσει..

    🙂

  2. Ενδιαφέρουσα η ανάλυση.
    Γίνεται ακόμα πιο ενδιαφέρουσα αν διευρύνεις την έννοια της «άμυνας».
    «Άμυνα» δεν είναι μόνο το «παίρνω-το-G3-μου-και-καταλαμβάνω-το-λόφο-του-εχθρού».
    «Άμυνα» είναι και το «έχω τα μάτια μου και τα αυτιά μου ανοιχτά για οποιαδήποτε λαμογιά πάει να γίνει από τους λεγόμενους εθνοπατέρες και τους έχοντες οικονομική εξουσία στην Ελλάδα, και κάνω τον κόσμο άνω-κάτω μόλις δω τη στραβή να γίνεται».
    Ίσως στις μέρες μας να ισχύει περισσότερο η 2η εκδοχή.
    Αν μάλιστα σκεφτείς σε ποιους έχουμε αναθέσει την «άμυνά» μας (celebrity δημοσιογράφοι, γκαλοπίστες, τραπεζικοί, διαφημιστές), σε λίγο θα επαληθευτεί αυτό που λες: δεν θα χρειάζεται να πηγαίνουμε εμείς στις κάλπες, θα πηγαίνουν αυτοί.
    Ή μάλλον οι αποφάσεις (από τις Δημοτικές Εκλογές μέχρι το ποιό σήριαλ θα δεις το βράδυ) είναι ήδη ειλημμένες. Εμείς απλώς επικυρώνουμε.

  3. Ενδιαφέρον το δεύτερο συμπέρασμα Ντάντη.
    Σε σχέση με το δικαίωμα ψήφου υπενθυμίζω το δημοσίευμα της εφημερίδας «Νέα Ημέρα» της 20/03/1928:
    «Ορισμένα τινά Ελληνικά Θήλεα ζητούν να δοθεί ψήφος εις τας γυναίκας. Σχετικώς με το ίδιον τούτο θέμα διαπρεπέστατος επιστήμων είχε άλλοτε αναπτύξει από του βήματος της Βουλής το επιστημονικώς πασίγνωστον, άλλως τε, γεγονός ότι παν θήλυ διατελεί εις ανισόρροπον και έξαλλον πνευματικήν κατάστασιν ωρισμένας ημέρας εκάστου μηνός. Επειδή, εν τούτοις, αι ημέραι αύται, δε συμπίπτουν ως προς όλα τα θήλεα, είναι αδύνατον να ευρεθεί ημέρα πνευματικής ισορροπίας και ψυχικής γαλήνης όλων των θηλέων, ώστε την ευτυχή εκείνην ημέρα να ορίζονται αι εκάστοτε εκλογαί. Η γυναικεία, συνεπώς, ψήφος είναι πράγμα επικίνδυνον, άρα αποκρουστέον.»

  4. Συμβαίνει ήδη στις ΗΠΑ.

    Οσοι έχουν δει το V for Venteta (όλοι ελπίζω) θα θυμούνται τον δικτάκτορα να λέει ότι οι πολίτες πρέπει να νομίζουν οτι έχουν το κράτος απόλυτη ανάγκη.

  5. «Φοβάμαι ότι δεν αργεί η εποχή που θα δούμε πραξικοπήματα από ιδιωτικούς στρατούς, και δεν πρόκειται να νιώσω έκπληξη στην εμφάνιση δικτατόρων που δεν φέρουν στρατιωτικό βαθμό αλλά είναι υψηλόβαθμα στελέχη εταιρειών που πουλάνε ασφάλεια ή όπλα ή απλά κατέχουν ιδιωτικό στρατό (όπως ας πούμε γνωστός κολοσσός του πετρελαίου στη Νιγηρία) .»

    δεν αργεί; είναι ήδη εδώ, θες να πεις.
    πολιτικές επιστήμες δεν έχεις σπουδάσει, αλλά η άποψή σου είναι απολύτως θεμελιωμένη. Συμφωνώ!

    άσε δε, που, εδώ μπορεί να δούμε δήμαρχο τη Ντόλυ, οι εταιρίες μας πείραξαν;;; :ΡΡΡΡ

  6. @Ροδιά:
    Τα ρίχνουμε στο χώρο, τα ρίχνουμε στο διαιτητή, τα ρίχνουμε στην κλήρωση, να δούμε τι άλλη δικαιολογία θα βρεθεί! ;^p

    @Αντώνης:
    Ακριβώς. Μια διαδικασία επικύρωσης είναι – και μάλιστα ιδιαίτερα γελοία αν σκεφτείς ότι εκτός από τους βουλευτές «ψηφίζουμε» και για τους προτεινόμενους στα ριάλιτι!

    @Κυβικό:
    Κι εγώ πιστεύω ότι πρέπει να επιστρέψουν στις κουζίνες τους, αλλά δεν το λέω τόσο ωμά! χοχοχοχο! ;^p

    @Λεξ:
    Δεν τό ‘χω δει ρε συ. Είμαι ακόμα εκνευρισμένος με την αρπαχτή που έκαναν στο Matrix. Αξίζει λες, ε;

    @Κροτ:
    Εντάξει μωρέ, οι γαύροι θα την τρώνε στη μάπα, δεν τρέχει τίποτα! ;^)

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

Αρέσει σε %d bloggers: